- Back to Home »
- Listening , Tips and Tricks »
- [Listening]Luyện Nghe tiếng Anh-Quá dễ dàng
Posted by :
Unknown
Thứ Ba, 31 tháng 12, 2013
LÀM SAO NGHE ĐƯỢC TIẾNG ANH
(và nói chung: MỘT NGOẠI NGỮ)
Một trong những trở ngại lớn nhất của chúng ta khi học một ngoại
ngữ ấy là chúng ta quá… thông minh và có quá nhiều kinh nghiệm.
Quá thông minh: vì mình không thể nào chấp nhận nghe một câu
mà mình không hiểu: cần phải hiểu một câu nói gì trước khi nghe tiếp câu thứ
hai, nếu không thì mình không buồn nghe tiếp.
Quá kinh nghiệm: Cuộc đời đã dạy ta không nghe những gì người
khác nói mà chỉ hiểu những gì mà nội dung chuyển tải. Nếu không hiểu nội dung,
chúng ta không thể lặp lại lời người kia. Cũng vì thế mà - trong giai đoạn đầu
học ngoại ngữ - mỗi lần nghe một câu tiếng Anh thì trong đầu phải dịch ra được
tiếng Việt thì mới yên tâm, bằng không thì … câu ấy không có nghĩa.
Thế nhưng, đấy là lối học sinh ngữ ngược chiều. Mình biết được
6 ngôn ngữ, trong đó có ba ngôn ngữ thành thạo nghe nói đọc viết: Việt - Anh
- Pháp, và Mình thấy rằng trong các ngôn ngữ Mình biết thì, một cách khách quan,
nghe và nói tiếng Việt là khó nhất (vì ở phương tây, không có ngôn ngữ nào
mà mình đổi cao độ của một từ thì ý nghĩa từ ấy lại thay đổi: ma - má - mà - mạ
- mã - mả). Nhưng các bạn ở forum này, cũng như mình, đều không có vấn đề gì cả
với cái sinh ngữ khó vào bậc nhất ấy!
Tuy nhiên, những thầy cô dạy chúng ta nghe nói tiếng Việt
chẳng phải là những vị chuyên viên ngôn ngữ như các thầy cô ngoại ngữ mà ta học
tại các trường. Thầy dạy tiếng Việt chúng ta là tất cả những người quanh ta từ
ngày ta ra đời: cha mẹ, anh chị, hàng xóm, bạn bè… nghĩa là đại đa số những người
chưa có một giờ sư phạm nào cả, thậm chí không có một khái niệm nào về văn phạm
tiếng Việt. Thế mà ta nghe tiếng Việt thoải mái và nói như sáo. Còn tiếng Anh
thì không thể như thế được. Ấy là vì đối với tiếng Việt, chúng ta học
theo tiến trình tự nhiên, còn ngoại ngữ thì ta học theo tiến trình phản tự
nhiên.
Từ lúc sinh ra chúng ta đã NGHE mọi người nói tiếng Việt
chung quanh (mà chẳng bao giờ ta phản đối: "tôi chẳng hiểu gì cả,
đừng nói nữa"! Mới sinh thì biết gì mà hiểu và phản đối!). Sau một thời
gian dài từ 9 tháng đến 1 năm, ta mới NÓI những tiếng nói đầu tiên (từng
chữ một), mà không hiểu mình nói gì. Vài năm sau vào lớp mẫu giáo mới học ĐỌC,
rồi vào lớp 1 (sáu năm sau khi bắt đầu nghe) mới tập VIẾT… Lúc bấy giờ, dù chưa
biết viết thì mình đã nghe đưọc tất cả những gì người lớn nói rồi (kể cả
điều mình chưa hiểu). Như vậy, tiến trình học tiếng Việt của chúng ta là Nghe -
Nói - Đọc - Viết. Giai đoạn dài nhất là nghe và nói, rồi sau đó từ vựng tự thêm
vào mà ta không bao giờ bỏ thời gian học từ ngữ. Và ngữ pháp (hay văn phạm) thì
đến cấp 2 mới học qua loa, mà khi xong trung học thì ta đã quên hết 90% rồi.
Nhưng tiến trình ta học tiếng Anh (hay bất cứ ngoại ngữ nào)
thì hoàn toàn ngược lại.
Thử nhìn lại xem: Trước tiên là viết một số chữ và chua thêm
nghĩa tiếng Việt nếu cần. Và kể từ đó, học càng nhiều từ vựng càng tốt, kế đến
là học văn phạm, rồi lấy từ vựng ráp vào cho đúng với văn phạm mà VIẾT thành
câu! Rồi loay hoay sửa cho đúng luật! Sau đó thì tập ĐỌC các chữ
ấy trúng được chừng nào hay chừng ấy, và nhiều khi lại đọc một âm tiếng Anh bằng
một âm tiếng Việt! (ví dụ fire, fight, five, file… đều được đọc là ‘phai’
). Sau đó mới tới giai đoạn NÓI, mà ‘nói’ đây có nghĩa là Đọc Lớn Tiếng
những câu mình viết trong đầu mình, mà không thắc mắc người đối thoại có hiểu
'message' của mình hay không vì mình chỉ lo là nói có sai văn phạm hay
không. Lúc bấy giờ mới khám phá rằng những câu mình viết thì ai cũng hiểu, như
khi mình nói thì chỉ có mình và … Thượng Đế hiểu thôi, còn người bản xứ (tiếng
Anh) thì ‘huh - huh’ dài cổ như cổ cò! Thế là học nói bằng cách sửa đổi phát âm
những từ nào chưa chuẩn cho đến khi người khác có thể hiểu được.
Sau thời gian dài thật dài, mình khám phá rằng mình từng biết
tiếng Anh, và nói ra thì người khác hiểu tàm tạm, nhưng khi họ nói thì
mình không nghe được gì cả (nghĩa là nghe không hiểu gì cả). Lúc bấy giờ mới
tập NGHE, và rồi đành bỏ cuộc vì cố gắng mấy cũng không hiểu được những gì người
ta nói.
Vấn đề là ở đó: chúng ta đã học tiếng Anh ngược với tiến
trình tự nhiên, vì quá thông minh và có quá nhiều kinh nghiệm. Tiến trình ấy là
Viết - Đọc - Nói - Nghe!
Vì thế, muốn nghe và nói tiếng Anh, chuyện đầu tiên là phải
quên đi kinh nghiệm và trí thông minh, để trở lại trạng thái ‘sơ sinh và con
nít’, và đừng sử dụng quá nhiều chất xám để phân tích, lý luận, dịch thuật!
Và đây là bí quyết để Nghe:
A. Nghe thụ động:
1. - ‘Tắm’ ngôn ngữ. Nghe không cần hiểu: Hãy
nghe! Đừng hiểu.
Bạn chép vào CD một số bài tiếng Anh (vì dụ từ
trên forum này). Mỗi bài có thể dài từ 1 đến 5 phút.
Khi nào bạn ở nhà một mình, thì mở các bài đó ra vừa đủ
nghe, và cứ lặp đi lặp lại mãi ra rả như âm thanh nền suốt ngày. Bạn không cần
để ý đến nó. Bạn cứ làm việc của mình, đánh răng, rửa mặt, học bài làm bài, vào
internet… với tiếng lải nhải của bài tiếng Anh. (thậm chí, trong lúc bạn ngủ
cũng có thể để cho nó nói).
Trường hợp bạn có CD player, USB player hay iPod, thì đem
theo để mở nghe khi mình có thời gian chết - ví dụ: di chuyển lâu giờ trên xe,
đợi ai hay đợi đến phiên mình tại phòng mạch.
Công việc ‘tắm ngôn ngữ’ này rất quan trọng, vì cho ta nghe
đúng với từng âm của một ngôn ngữ lạ. Tai của chúng ta bắt rất nhanh một âm
quen, nhưng loại trừ những âm lạ. Ví dụ: Nếu bạn nghe câu: ‘mặt trời mọc
cánh khi chim voi truy cập chén chó’, một câu hoàn toàn vô nghĩa, nhưng bảo bạn
lặp lại thì bạn lặp lại được ngay, vì bạn đã quá quen với các âm ấy. Nhưng khi
một người nói một câu bằng chừng ấy âm (nghĩa là 11 âm/vần), trong ngôn ngữ bạn
chưa từng học, và bảo bạn lặp lại thì bạn không thể nào lặp lại được, và bảo rằng…
không nghe được! (Bạn có điếc đâu! Vấn đề là tai bạn không nhận ra được
các âm!) Lối 'tắm ngôn ngữ' đó chỉ là vấn đề làm quen đôi tai, và sau
một thời gian (lâu đấy chứ không phải vài ngày) bạn sẽ bắt được các âm
của tiếng Anh, và thấy rằng âm ấy rất dễ nghe, nhưng hoàn toàn
khác với âm Việt. Đừng nản lòng vì lâu ngày mình vẫn không phân
biệt âm: hãy nhớ rằng bạn đã tắm ngôn ngữ tiếng Việt ít ra là 9 tháng liên
tục ngày đêm trước khi mở miệng nói được tiếng nói đầu tiên và hiểu được một
hai tiếng ngắn của cha mẹ; và sau đó lại tiếp tục 'tắm ngôn ngữ' Việt cho đến
4, 5 năm nữa!
2 - Nghe với hình ảnh động.
Nếu có giờ thì xem một số tin tức bằng tiếng Anh (một điều
khuyên tránh: đừng xem chương trình tiếng Anh của các đài Việt Nam, ít ra là
giai đoạn đầu, vì xướng ngôn viên Việt Nam, phần lớn, nói rất gần với âm Việt
Nam (kể cả pronunciation), nên mình dễ quen nghe, và từ đó lỗ tai mình lại hỏng,
về sau lại khó nghe người bản xứ nói tiếng Anh - thế là phải học lại lần thứ
hai!). Các hình ảnh đính kèm làm cho ta ‘hiểu’ được ít nhiều nội dung bản tin,
mà không cần phải ‘dịch’ từng câu của những gì xướng ngôn viên nói. Bạn sẽ yên
tâm hơn, sau khi nghe 15 phút tin tức, tự tóm lược lại, thì thấy rằng mình đã nắm
bắt được phần chính yếu của nội dung bản tin. Và đây là cách thứ hai để tắm
ngôn ngữ.
B. Nghe chủ động.
1. Bản tin special english:
- Thu một bản tin, và nghe lại rồi chép ra nhiều chừng nào
hay chừng nấy… nhớ là đừng tra cứu tự điển hay tìm hiểu
nghĩa vội. Đoán nghĩa trong nội dung câu, và nhớ lại âm thanh của từ,
hay cụm từ đó, sau này tự nó sẽ rõ nghĩa, nếu trở đi trở lại hoài.
(Ngày xưa, trên đài VOA, sau mỗi chương trình mình thường
nghe một cụm từ tương tự như: statue, statute hay statu
gì đó, mà không biết viết thế nào, tuy vẫn hiểu đại loại là:
hãy đợi đấy để nghe tiếp. Mãi sau này mình mới biết rằng
thuật ngữ rất quen thuộc ấy là 'stay tuned', nhưng một thời gian dài, chính tả
của chữ ấy đối với mình không thành vấn đề!)
2. Chăm chú nghe lại một số bài mình từng nghe
trong giai đoạn ‘tắm ngôn ngữ’
- Lấy lại script của những bài mình từng nghe, đọc lại và nhớ
lại trong tưởng tượng lời đọc mà mình từng nghe nhiều lần.
Sau đó xếp bản script và nghe lại để hiểu. Lần này: tự nhiên
mình sẽ nghe rõ từng tiếng và hiểu. Trường hợp không hiểu một từ hay cụm từ,
thì gắng lặp lại nhiều lần đúng như mình đã nghe, sau đó lật lại script để so
sánh.
3. Một số bài Audio trong Forum này: nghe nhiều lần,
trước khi đọc script. Sau đó, đọc lại script, chủ yếu kiểm tra những
từ mình đã nghe hoặc đoán, hoặc những từ mà mình có thể phát âm
lại nhưng không hiểu viết và nghĩa thế nào. Qua việc này, nhiều khi ta
phát hiện rằng một từ mình rất quen thuộc mà từ xưa đến nay mình cứ in trí
là phải nói một cách nào đó, thì thực ra cần phải nói khác hẳn
và phát âm như thế thì mới mong nghe đúng và nói cho người khác
hiểu. Sau đó, xếp bản script và nghe lại một hai lần nữa. (Ví dụ: hai
chữ tomb, bury, khi xưa mình cứ đinh ninh là sẽ phát âm là 'tôm-b(ơ),
bơri' - sau này nghe chữ 'tum, beri' mình chẳng hiểu gì cả - dù
cho mình nghe rõ ràng là tum, beri -cho đến khi xem script thì mới vỡ lẽ!)
Chọn một số bài hát mà mình thích, tìm lyrics của nó rồi vừa
nghe vừa nhìn lyrics. Sau đó học thuộc lòng và hát song song với ca sĩ, và gắng
phát âm cũng như giữ tốc độ và trường độ cho đúng. Khi nào buồn buồn cũng có thể
tự hát cho mình nghe (nếu không có giọng tốt và hát sai giọng một tí cũng không
sao, vì chủ yếu là tập phát âm, tốc độ, trường độ và âm điệu tiếng Anh).
Và nói cho đúng giọng (qua hát) cũng là một cách giúp mình
sau này nhạy tai hơn khi nghe, vì thường thường ngôn ngữ trong các bài hát khó
nghe hơn những câu nói bình thường rất nhiều.
--------------
Trước khi tạm dừng topic này, mình muốn nói thêm một điều.
Có bạn bảo rằng hiện nay mình chưa hiểu, nên cố gắng nghe
nhiều cũng vô ích, để mình học thêm, khi nào có nhiều từ vựng để hiểu rồi thì
lúc đó sẽ tập nghe sau.
Nghĩ như thế là HOÀN TOÀN SAI. Chính vì bạn chưa hiểu nên mới
cần nghe nhiều hơn những người đã hiểu. Muốn biết bơi thì phải nhảy xuống nước,
không thể lấy lý do rằng vì mình không thể nổi nên ở trên bờ học cho hết lý
thuyết rồi thì mới nhảy xuống, và sẽ biết bơi! Chưa biết bơi mà xuống nước thì
sẽ uống nước và ngộp thở đấy, nhưng phải thông qua uống nước và ngộp thở như thế
thì mới hy vọng biết bơi.
Muốn biết bơi, thì phải nhảy xuống nước, và nhảy khi
chưa biết bơi. Chính vì chưa biết bơi nên mới cần nhảy xuống nước.
Muốn biết nghe và hiểu tiếng Anh thì phải nghe tiếng Anh,
nghe khi chưa hiểu gì cả! Và chính vì chưa hiểu gì nên cần phải nghe nhiều.